Bir kürt efsanesi, Zembîlfiroş ve Xatûn’un imkansız aşkı.

29.07.2020

Kişi Okumuş

0 Yorum

Bir kürt efsanesi, Zembîlfiroş ve Xatûn’un imkansız aşkı.

Zembîlfiroş Efsanesi

Bizim cografyada yaşayanların çoğu dedesinden, nenosundan küçükken dinlemiştir. Bilmiyen varsa bu hikayyei tekrar edelim. Zembilfroş Kürt yazar Feqiye Teyran‘ın unutulmaz eserlerinden biridir.  Umutsuz bir aşkın hikayesini anlatmaktadır. Diyarbakır Silvan ilçesinde Bir hanedanlıgın içinde Ölümü, aşkı, dini inancı içerisinde bulundurur. Zembilfroş Kürtçe’de Sepet satıcısı anlamına gelmektedir. Kürt sanatçı Şiwan Perwer Zembilfroş hikayesinde geçen şiiri bestelemiştir. En az Yusuf ile Züleyha, Mem û Zîn ve Siyabend u Xece kadar bölgede bilinen ve halk şarkılarına konu olan okur yazar olmayanların bile belleginin bir köşesinde durur bu hazin bir aşk hikayesi. Zengin prenses ile fakir gencin sonu hüsranla biten sevdası.

Ancak bütün aşk hikayelerinde olduğu gibi, birbirini delice seven Şırnak’ın Cizre ilçesi Sur Mahallesi’nde 550 yıl önce yaşamış Mem û Zîn’in öyküsü değil.  Azerbaycan’da Berde kentinin hükümdarı kızı Şirin için dağları delip yol açan Ferhat’ın öyküsü de değil. Bu sevda Zembîlfıroş’a karşılıksız aşk besleyen üstelik evli olan Silvan Mervani  Bey’i Xatûn ve bu zoraki aşktan kurtulmak için ölümü seçen Zembîlfıroş’un hikayesidir..
Efsanenin geçtiği yer33 medeniyetin kadim izleri olan Mezopotamya’nın tarihinin ve kültür beşiği, çeşitli uygarlıklara yurtluk yapmış Diyarbakır Silvan dır. Efsaneye göre bir Mervani Beyliğinin zevk ve sefa içinde büyütülmüş, çok yakışıklı bir oğlu varmış. Genç prens sık sık ava çıkarmış. Bu av gezilerinin birinde yol kenarındaki mezarların tahrip olmuş ve lahitin içinden gözüken iskelet ve kafatası görür. O zaman kadar ölüm kavramına yabancı olan genç prens o andan itibaren ölümün gerçekliği yüz yüze gelir.yaşam ve ölümün birbirinden ayrılmaz parça olduğunu düşünmeye başlar. Ölümün zengin, yoksul, genç yaşlı dinlemediğini, Kişisel hırsların, dünya malının dünyada kaldığını ve bir gün böyle cansız bir iskelete dönüşeceğini idrak eder. Prens o andan sonra elini eteğini dünya işlerinden, servetinden çekmeye karar verir ve Allaha sığınıp, onun yolunda yürümeye yemin eder. Sarayı ve yaşadığı zevk-u safayı ihtişamını geride bırakıp eşi ile birlikte memleketleri gezip yollara düşer. Diyar diyar gezerek zembîl yani sepet yapıp satmaya ve hayatını böyle kazanmaya başlar. Çocukları olur. Sırtlarında çadırları, üzerlerinde yıpranmış giysilerinden başka bir şeyleri yoktur. Genç prens, artık zembil satarak, geçimini sağlayan Zembîlfıroş’tur. Son durağı olan Silvan’a gelir. Zembil satmak için şehirin sokakların arşınlarken Mervani  Beyi’nin karısı Xatûn’un dikkatini çeker. Xatûn, Zembîlfiroş’a aşık olmuştur. Zembil alma bahanesiyle Zembîlfiroş’u saraya çağırır ve ona olan aşkını dizelere dökerek anlatır:

KÜRTÇE

Zembîlfiroş zembîla tine
Dikan bi dikan di gêrîne
Hiş li Xatûnê namîne
Serî li zeman di gerîne
Gazi dike ku bibîne
Were ser doşeka mîr e
Li te helal, herama mîr e
Bidime te zulfî harîr e
Çavê min ê xezalan e
Sîngamin wek zozana ne
Bejna min wek rihane
Çiqa bêjî hêjan e

TÜRKÇE

Zembîlfiroş, zembiller getirir,
Dükkan dükkan gezdirir,
Xatûn’un aklı başından gidiyor,
Aklıyla arıyor zaman yaratmak için,
Sesleniyor ki, onu görmek için,
Gel Beyin döşeğinin üstüne,
Beyin haremi sana helaldir,
Güzel zülüflerimden sunayım sana,
Gözlerim ceylanların gözüdür,
Bağrım yaylalar gibidir,
Endamım reyhan gibidir,
Dilediğin gibi güzel ve uygundur

Ama Zembîlfiroş evlidir, karısını sevmektedir, dünya nimetlerinden vazgeçmiş bir derviştir. En önemlisi günahlarına tövbe etmiş. Tanrıya kulluk ibadet edecektir, haramı yaşamından silmiştir. Zaten bunun için değil miydi onca malını, mülkünü, ihtişamını bırakıp yollara düşmek?.. Bu yüzden Xatûn’un aşk çağrısına olumsuz yanıt verir. Ve Xatûn’a cevabı hemen şöyle verir:

KÜRTÇE

Xatûnê ez tobedar im
Delalê ez tobedarim
Zarok birçîne li malin
Ji rebbê jorî nikarim

TÜRKÇE

Xatûn ben tövbekarım,
Güzel kadın ben tövbekarım,
Çocuklar evde açdır,
Tanrı adına yapamam

Zembîlfiroş, Xatûn’un ilan-ı aşk teklifini reddeder. Mervani beyinin karısı Xatûn red cevabını kabul etmez. Ne yapıp edip yakışıklı Zembîlfiroş ile birlikte olmak. Xatûn’ın ısrarları karşısında Zembîlfiroş çareyi oradan kaçmakta bulur. Prenses Xatûn peşini bırakmaz, sora sora Zembîlfiroş’un kaldığı çadırı öğrenir. Xatûn, bir gece çadırda kalmak için Zembîlfiroş’un karısına yalvarır. Karşılığında tüm mal varlığını, altınlarını ve mücevherlerini bağışlayacağını anlatır, sadece bir gece Zembîlfiroş ile kalmak ister. Xatûn’un bu kadar yoğun ısrarı üzerine Zembîlfiroş’un eşi, çocuklarını da yanına alarak oradan ayrılır. Xatûn, Zembîlfiroş’un eşinin giysilerini giyer ve yatağa girerek Zembîlfiroş’u beklemeye başlar. Karanlık Farqin’e çökerken, Zembîlfiroş zembillerini sattıktan sonra çadırına döner. Xatûn’un yatağında olduğundan habersiz, aynı yatağa uzanır. Ancak yataktaki kadının kendi karısı olmadığını, Xatûn’un ayağındaki gümüş halhalin çıkardığı tiz seslerden anlar. Bunu anlar anlamaz, inancına göre günaha girmemek için çadırdan dışarı çıkar.

Bir rivayete göre göre Zembîlfiroş, Xatûn’dan kurtulamayacağını anlar ve gidip Silvan sarayın burçlarından kendini aşağı atar. Efsanenin başka bir anlatımına göre ise, Zembîlfiroş bu noktadan sonra çaresiz kalır ve canını alması için Tanrı’ya yalvarır. Zembîlfiroş ölünce, peşinde koşan Xatûn’da aynı dilekte bulunur ve ikisi de ölür. Bu sevda masalının da diğer tüm aşk hikayelerinde oldugu  gibi sonu hazindir.Tüm ölümsüz aşklarda oldugu gibi yaşam kaygısı, üzüntü ve ıstırap vardır. Aynı Mem û Zîn destanındaki gibi, Xatûn’un Zembîlfiroş’a olan aşkında da ölüm ‘çare’ olmuştur…

Şarkılara, öykülere konu olan Zembîlfiroş ile Xatûn’un aşk hikayesi,dilden dile dolaşmakta. bugün sadece olayın yaşandığı Diyarbakır`ın Silvan ilçesinde değil, Kürt kültürünün olduğu tüm bölgelerde hala dillerde anlatılmakta klamlara (uzun hava) konu olmaktadır. Herkes gözü yaşlı dinlemeye devam etmektedir. Sizlerde TV de kültürümüzden uzak saçma sapan bir çizgi film izleyen çocuğunuza bu hikayeyi anlatarak kuşaklar boyunca yayılmasına vesile olunuz.

Yasin Özavci

yararlandıgım kaynak : zembilfros şarkı sözleri ve hikayesi.kürtler.com

İlgili Terimler :

YORUMLAR

İsminiz

 

E-Posta Adresiniz

Yorumunuz

error: Bu yazıyı kopyalayamazsınız !!